Mało kto wie, że z Nawojową Górą związana jest postać jednego z najwybitniejszych polskich fizjologów. To właśnie Napoleon Cybulski – współodkrywca adrenaliny i twórca krakowskiej szkoły fizjologicznej – pod koniec życia kupił tutaj dwór. Naukowiec, którego badania pomogły wyjaśnić reakcję organizmu na strach i zagrożenie, zamieszkał w miejscowości koło Krzeszowic.

Człowiek, który badał reakcję organizmu na zagrożenie

Napoleon Nikodem Cybulski urodził się w 1854 roku w Krzywonosach. Studiował medycynę w Petersburgu, a następnie związał swoje życie naukowe z Krakowem i Uniwersytetem Jagiellońskim.

To właśnie w Krakowie stworzył jedną z najważniejszych szkół fizjologicznych w Europie. Prowadził badania nad układem nerwowym, krążeniem, pracą mięśni i mózgu. Był również pionierem polskich badań elektrofizjologicznych.

Jednak jego nazwisko na zawsze zapisało się w historii medycyny przede wszystkim dzięki badaniom nadnerczy.

Fot. wikimedia

Wielkie odkrycie z 1895 roku

W latach 1894–1895 Cybulski razem z Władysławem Szymonowiczem prowadził eksperymenty dotyczące wydzieliny nadnerczy.

Uczeni wykazali, że nadnercza produkują substancję, która po przedostaniu się do krwiobiegu wpływa m.in. na ciśnienie krwi i pracę serca. Cybulski nazwał ją „nadnerczyną”.

Dzisiaj wiemy, że chodziło o działanie adrenaliny. Cybulski i Szymonowicz byli więc współodkrywcami podstaw działania adrenaliny i jednymi z pionierów endokrynologii. Ich badania prowadzono niezależnie od prac brytyjskich naukowców George’a Olivera i Edwarda Schäfera.

Później inni badacze zajęli się wyodrębnieniem i ustaleniem chemicznej natury substancji, która otrzymała nazwę adrenaliny.

Dlaczego adrenalina jest tak ważna?

Dzisiaj każdy zna uczucie nagłego przypływu energii w sytuacji zagrożenia.

Serce zaczyna bić szybciej. Rośnie ciśnienie. Organizm mobilizuje energię. Zmienia się sposób oddychania i funkcjonowania wielu narządów.

To element reakcji organizmu na stres i zagrożenie – często określanej jako „walcz albo uciekaj”.

I właśnie badania Cybulskiego pomogły nauce zrozumieć, jak substancja wydzielana przez nadnercza wpływa na cały organizm.

Z laboratorium UJ do Nawojowej Góry

Historia robi się szczególnie interesująca dopiero wtedy, gdy spojrzymy na ostatnie lata życia uczonego.

W 1916 roku Napoleon Cybulski kupił dwór „Prochownia” w Nawojowej Górze koło Krzeszowic. Zamieszkał tam wraz z rodziną. I

Oznacza to, że niewielka miejscowość pod Krzeszowicami znalazła się w biografii człowieka, którego odkrycia miały znaczenie dla światowej medycyny.

To szczególnie niezwykłe, jeśli uświadomimy sobie, że Cybulski nie był lokalnym lekarzem czy lekarzem powiatowym.

Był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, twórcą krakowskiej szkoły fizjologicznej i jednym z najważniejszych polskich uczonych swojej epoki.

Reklama

KEBAB Z DOWOZEM NA TERENIE GMINY KRZESZOWICE

IMPERIAL KEBAB Trzebinia, ul. Kościuszki 84

tel. 533 042 828 imperialkebab.pl

Nie tylko adrenalina

Cybulski miał znacznie więcej osiągnięć.

Wspólnie ze swoimi współpracownikami prowadził pionierskie badania nad aktywnością elektryczną mózgu. Jego uczeń Adolf Beck należał do pionierów badań nad elektrofizjologią kory mózgowej.

Cybulski zajmował się również:

• przepływem krwi w naczyniach,
• pracą serca,
• funkcjonowaniem mięśni,
• oddychaniem,
• połykaniem,
• czuciem smaku,
• funkcjonowaniem układu nerwowego,
• hipnotyzmem i fizjologią ludzkiej psychiki.

Był więc naukowcem, którego zainteresowania wykraczały daleko poza jedno odkrycie.

Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego zamieszkał pod Krzeszowicami

Cybulski pełnił również funkcję rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1904 roku został wybrany na rektora, a później pełnił funkcję prorektora.

W 1918 roku otrzymał natomiast prestiżową nagrodę Fundacji Erazma i Anny Jerzmanowskich, przyznawaną przez Akademię Umiejętności. Była ona określana mianem „polskiego Nobla”.

Co ciekawe, Cybulski był także nominowany do Nagrody Nobla – w latach 1911, 1914 i 1918. Nagrody jednak nie otrzymał.

W Nawojowej Górze działał także społecznie

Związek Cybulskiego z Nawojową Górą nie ograniczał się do posiadania dworu.

Według materiałów biograficznych w 1911 roku został prezesem Ochotniczej Straży Pożarnej w Nawojowej Górze.

To bardzo ciekawy lokalny wątek jego biografii.

Wybitny profesor UJ, współodkrywca adrenaliny, człowiek nominowany do Nagrody Nobla, był jednocześnie zaangażowany w życie niewielkiej miejscowości pod Krzeszowicami.

Ostatnie lata

Napoleon Cybulski pracował niemal do końca życia.

Zmarł 26 kwietnia 1919 roku w Krakowie, w swoim gabinecie w Zakładzie Fizjologii UJ. Przyczyną śmierci był udar mózgu. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim.

Jego związek z Nawojową Górą trwał jednak zaledwie kilka lat – dwór „Prochownia” kupił w 1916 roku, trzy lata przed śmiercią.

Nawojowa Góra ma swoją historię wielkiej nauki

Dzisiaj, kiedy mówimy o Nawojowej Górze, najczęściej myślimy o miejscowości położonej niedaleko Krzeszowic, jej mieszkańcach i lokalnej historii.

Tymczasem w jej dziejach znajduje się postać o światowym znaczeniu.

Napoleon Cybulski mieszkał tutaj pod koniec swojego życia.

To człowiek, którego badania pomogły wyjaśnić mechanizm działania substancji, dzięki której organizm potrafi błyskawicznie reagować na zagrożenie.

Dlatego można powiedzieć, że Nawojowa Góra ma niezwykły związek z człowiekiem, który pomógł nauce zrozumieć, skąd bierze się adrenalina.

A historia jest tym ciekawsza, że Cybulski nie tylko posiadał tutaj dwór.

Zaangażował się również w życie lokalnej społeczności, stojąc na czele miejscowej Ochotniczej Straży Pożarnej.

Ma ulicę w Krakowie, ale nie w Nawojowej Górze

Nazwisko Cybulskiego upamiętniono jednak nie w Nawojowej Górze, lecz w Krakowie.

Ulica Napoleona Cybulskiego znajduje się w centrum Krakowa, w rejonie Starego Miasta. Jej nazwa została nadana w 1951 roku na cześć wybitnego fizjologa i współodkrywcy adrenaliny.

W samej Nawojowej Górze takiej ulicy nie ma – mimo że właśnie tutaj naukowiec w ostatnich latach życia posiadał dwór „Prochownia”.

ZOBACZ TEŻ:

Fot. wikimedia