„Pustynia, Puszcza i Niegoszowice – wiejska Odyseja z Henrykiem Sienkiewiczem” – pod takim hasłem 5 września 2026 roku odbędzie się wydarzenie w Niegoszowicach. To okazja, aby poznać niezwykłe związki jednej z najważniejszych postaci polskiej literatury z tej okolicy.
W sobotę 5 września 2026 roku mieszkańcy i miłośnicy lokalnej historii spotkają się na stadionie LKS Niegoszowianka przy ul. Spacerowej 3 w Niegoszowicach w gminie Zabierzów. Wydarzenie nosi nazwę „Pustynia, Puszcza i Niegoszowice – wiejska Odyseja z Henrykiem Sienkiewiczem”.
Już sam tytuł nawiązuje do jednej z najbardziej niezwykłych historii literackich związanych z ziemią krakowską. Ponad sto lat temu w pobliskiej Rudawie przebywał Henryk Sienkiewicz, a jego pobyt w tej części dzisiejszej gminy Zabierzów pozostawił ślad w historii polskiej literatury.
Henryk Sienkiewicz mieszkał w Rudawie
W 1908 roku Henryk Sienkiewicz zatrzymał się w Rudawie, w willi Antoniny Domańskiej. Według oficjalnych materiałów Gminy Zabierzów pisarz przebywał tam latem 1908 roku i pracował nad powieścią „Wiry”. Sam pobyt Sienkiewicza w Rudawie jest dobrze udokumentowany. Pisarz pozostawił również swój podpis w parafialnej księdze pamiątkowej. Wpis datowany jest na 6 sierpnia 1908 roku, a jego autentyczność potwierdził historyk Stanisław Smolka. To właśnie Stanisław Smolka jest jednym z najważniejszych ogniw łączących Sienkiewicza z Niegoszowicami.
Niegoszowice i historyk, który pomagał Sienkiewiczowi
Stanisław Smolka (1854–1924) był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego i wybitnym historykiem-mediewistą. W czasie, gdy Sienkiewicz przebywał w Rudawie, Smolka mieszkał w pobliskich Niegoszowicach. Według materiałów Gminy Zabierzów Sienkiewicz spotykał się ze Smolką, który był jego doradcą przy pracy nad „Krzyżakami”. Naukowiec znał doskonale historię średniowiecza, a jego wiedza była dla pisarza niezwykle cenna podczas tworzenia historycznej powieści. Niegoszowice nie są więc w tej historii jedynie sąsiednią miejscowością. To właśnie tutaj mieszkał człowiek, z którym Sienkiewicza łączyły zainteresowania historią i literatura.
A skąd wziął się Staś Tarkowski?
Najbardziej niezwykła historia dotyczy jednak bohatera „W pustyni i w puszczy”. W czasie pobytu Sienkiewicza w Rudawie miejscowy chłopiec Staś Tarkowski miał codziennie rano przynosić pisarzowi świeże mleko. Według lokalnej tradycji Sienkiewicz zainteresował się chłopcem, a jego imię i nazwisko wykorzystał później, tworząc postać Stasia Tarkowskiego. Oficjalny portal Gminy Zabierzów przedstawia tę historię wprost, a Małopolski Szlak Literatury również wskazuje na rudawskiego Stasia jako źródło imienia bohatera powieści.
W Rudawie pamięć o tej historii jest wciąż żywa. Na miejscowym rynku znajduje się figura chłopca z bańką mleka, nawiązująca do opowieści o spotkaniach małego Stasia z przyszłym noblistą. Co ciekawe, na rudawskim cmentarzu znajduje się również grób rodziny Tarkowskich. Lokalne opracowania wskazują go jako miejsce związane z człowiekiem utożsamianym z pierwowzorem literackiego Stasia.
Rudawa na Małopolskim Szlaku Literatury
Historia Sienkiewicza nie jest jedynie lokalną ciekawostką. Rudawa znajduje się na mapie literackiego dziedzictwa Małopolski. Małopolski Szlak Literatury przypomina, że Sienkiewicz spędził w Rudawie czas w 1908 roku, pracując nad „Wirami” i nowelami. Właśnie tutaj miał także kontakt z młodym Stasiem Tarkowskim.
Rudawa była zresztą miejscem, w którym pojawiało się więcej znanych postaci świata kultury. Bywali tutaj między innymi Stanisław Wyspiański, Włodzimierz Tetmajer i Lucjan Rydel. Z miejscowością związana była również Antonina Domańska, autorka popularnych powieści historycznych dla młodzieży, m.in. Historia żółtej ciżemki i Paziowie króla Zygmunta.
„Pustynia, Puszcza i Niegoszowice” – historia wraca na miejsce
Właśnie na tym tle odbędzie się wrześniowe wydarzenie w Niegoszowicach. „Pustynia, Puszcza i Niegoszowice – wiejska Odyseja z Henrykiem Sienkiewiczem” to nie tylko spotkanie poświęcone znanemu pisarzowi. To również okazja do przypomnienia, że niewielkie miejscowości pod Krakowem były ponad sto lat temu częścią świata, w którym spotykali się pisarze, historycy, artyści i przedstawiciele krakowskiej inteligencji. Historia Sienkiewicza pokazuje również, jak mocno literatura może być związana z konkretnym miejscem. Rudawa dała pisarzowi przestrzeń do pracy, Niegoszowice były miejscem zamieszkania Stanisława Smolki, a lokalna opowieść o małym Stasiu Tarkowskim została połączona z jednym z najbardziej znanych bohaterów polskiej literatury młodzieżowej.
Kiedy i gdzie?
„Pustynia, Puszcza i Niegoszowice – wiejska Odyseja z Henrykiem Sienkiewiczem”
📅 5 września 2026 roku
📍 Stadion LKS Niegoszowianka, ul. Spacerowa 3, Niegoszowice
To może być wyjątkowa okazja, by spojrzeć na Niegoszowice, Rudawę i całą okolicę nie tylko jako na miejscowości położone niedaleko Krakowa, ale jako na ważny fragment lokalnej historii literatury.
Bo być może właśnie tutaj, na wiejskich drogach i między podkrakowskimi miejscowościami, znajduje się jedna z najbardziej niezwykłych historii związanych z powstaniem postaci Stasia Tarkowskiego.
