Powiat krakowski może pochwalić się niezwykłą historią archeologiczną. Na jego terenie odnajdywano całe depozyty monet, w tym setki rzymskich denarów. Jeden ze skarbów z Korzkwi miał liczyć nawet około 800 monet, a w Paczółtowicach odkrywano kolejne rzymskie pieniądze.
Korzkiew – skarb liczący około 800 rzymskich denarów
Jednym z najbardziej niezwykłych znalezisk w granicach dzisiejszego powiatu krakowskiego jest skarb z Korzkwi w gminie Zielonki. Według zachowanych przekazów został odnaleziony w pierwszej połowie XVII wieku podczas prac polowych.
Skarb miał składać się z około 800 srebrnych monet rzymskich, pochodzących z okresu od panowania Nerona do Kommodusa. Najmłodsza z nich została wybita w 188 roku n.e.
Historia tego znaleziska jest niezwykła także z innego powodu. Zdecydowaną większość monet przetopiono, a ze srebra wykonano ozdobny kufel. W jego ścianki wtopiono 188 najlepiej zachowanych denarów. Naczynie zachowało się do naszych czasów i znajduje się obecnie w Muzeum Narodowym w Poznaniu.
To oznacza, że jeden z największych znanych depozytów monet rzymskich z okolic Krakowa nie przetrwał jako zbiór monet. Zamiast tego część skarbu stała się wyjątkowym zabytkiem sztuki złotniczej.
Paczółtowice – rzymskie monety ukryte pod ziemią
Kolejnym niezwykle interesującym miejscem są Paczółtowice w gminie Krzeszowice. W 1828 roku, w bliżej nieokreślonym miejscu we wsi, odnaleziono skarb monet rzymskich. Według XIX-wiecznych przekazów znajdował się on prawdopodobnie w skórzanym woreczku.
Zachowane informacje pozwalają wskazać osiem srebrnych denarów: cztery Trajana, dwa Antoninusa Piusa, jeden Hadriana oraz jeden Marka Aureliusza. Monety przekazano następnie do zbiorów Towarzystwa Naukowego Krakowskiego.
To jednak nie był jedyny taki przypadek w Paczółtowicach.
W 1840 roku podczas karczowania zarośli na kamienistym wzgórzu odnaleziono kolejną, znacznie większą ilość monet rzymskich. XIX-wieczne relacje mówią nawet o kilkuset monetach. W pobliżu miał znajdować się również szkielet człowieka, choć charakter tego znaleziska nie jest dziś możliwy do jednoznacznego ustalenia.
Publikacje numizmatyczne potwierdzają Paczółtowice jako miejsce występowania rzymskich depozytów monetarnych. Jeden z katalogów skarbów wymienia tutaj depozyt liczący ponad 97 denarów, datowanych od Wespazjana po Marka Aureliusza.
Reklama
KEBAB Z DOWOZEM NA TERENIE GMINY KRZESZOWICE
IMPERIAL KEBAB Trzebinia, ul. Kościuszki 84
tel. 533 042 828 imperialkebab.pl
Czerna – średniowieczny skarb monet
Także Czerna koło Krzeszowic kryje historię prawdziwego skarbu. W dokumentacji stanowisk archeologicznych gminy Krzeszowice odnotowano tutaj skarb monet z późnego średniowiecza.
O znalezisku istnieje również literatura numizmatyczna. W „Wiadomościach Numizmatycznych” z 1966 roku opublikowano opracowanie zatytułowane „Czerna k. Krzeszowic, pow. Chrzanów: skarb denarów jagiellońskich z XV w.”
Warto przy tym pamiętać, że dawne publikacje często przypisywały Czernę do powiatu chrzanowskiego, ponieważ granice administracyjne zmieniały się na przestrzeni lat. Dziś Czerna znajduje się w gminie Krzeszowice, w powiecie krakowskim.
Modlniczka – ślady celtyckiego pieniądza
Nie tylko rzymskie monety odnajdywano na terenie dzisiejszego powiatu krakowskiego. Bardzo interesujące znaleziska pochodzą również z Modlniczki w gminie Wielka Wieś.
Podczas badań archeologicznych prowadzonych w latach 2008–2010 odkrywano tam monety celtyckie. W literaturze naukowej opisano między innymi znaleziska ze stanowiska 2 w Modlniczce.
Jednym z ciekawszych zabytków jest także celtycki stater znaleziony w Modlniczce, opisany w publikacji naukowej Polskiej Akademii Nauk.
To szczególnie ważne znaleziska, ponieważ pokazują, że obszar dzisiejszego powiatu krakowskiego już ponad dwa tysiące lat temu znajdował się w strefie kontaktów handlowych i kulturowych.
Ojców i Kryspinów – kolejne monety z czasów Imperium Rzymskiego
Lista miejsc, w których odnajdywano starożytne monety, jest dłuższa. W katalogach znalezisk numizmatycznych wymieniane są m.in. Ojców, Kryspinów i Modlnica. W Ojcowie znaleziono między innymi denary Antoninusa Piusa i Marka Aureliusza, natomiast w Kryspinowie odnotowano kilka denarów rzymskich.
Nie wszystkie te znaleziska można jednak określić mianem „skarbu”. W archeologii skarb lub depozyt oznacza określony zespół przedmiotów ukrytych lub zdeponowanych razem. Pojedyncza moneta jest natomiast przede wszystkim znaleziskiem numizmatycznym.
Dlaczego właśnie tutaj?
Duża liczba takich odkryć nie jest przypadkowa. Teren dzisiejszego powiatu krakowskiego znajdował się na ważnych szlakach komunikacyjnych prowadzących przez Małopolskę. Przez stulecia krzyżowały się tutaj drogi ludzi, kupców i wojowników.
Szczególne znaczenie miały tereny Jury Krakowsko-Częstochowskiej, doliny rzek oraz okolice dzisiejszych Krzeszowic, Wielkiej Wsi, Zielonek i Skały. Archeolodzy odnajdują tutaj ślady osadnictwa pochodzące z różnych epok – od prehistorii po średniowiecze.
Dobrym przykładem jest gmina Krzeszowice. Badania opublikowane w roczniku „Małopolska” wskazują, że na jej terenie zinwentaryzowano 172 stanowiska archeologiczne, a wśród znalezisk wymieniane są również skarby monet z Czernej i Paczółtowic.
Czy pod ziemią wciąż mogą znajdować się kolejne skarby?
Historia Korzkwi, Paczółtowic i Czernej pokazuje, że ziemia powiatu krakowskiego skrywała przez wieki wartościowe przedmioty. Nie oznacza to jednak, że można samodzielnie prowadzić poszukiwania zabytków archeologicznych bez wymaganych zezwoleń.
Co ciekawe, badacze podkreślają, że wiele stanowisk archeologicznych na terenie powiatu wciąż nie zostało dokładnie przebadanych. W przypadku gminy Krzeszowice autorzy opracowania wskazują wręcz, że planowe badania mogą doprowadzić do kolejnych interesujących odkryć.
Najciekawsze skarby i znaleziska z terenu powiatu krakowskiego
| Miejsce | Znalezisko | Okres |
|---|---|---|
| Korzkiew | ok. 800 denarów rzymskich | I–II w. n.e. |
| Paczółtowice | denary rzymskie, w tym depozyt kilkuset monet | II w. n.e. |
| Czerna | skarb denarów jagiellońskich | XV w. |
| Modlniczka | monety celtyckie, w tym stater | starożytność |
| Ojców | pojedyncze monety rzymskie | II w. n.e. |
| Kryspinów | denary rzymskie | okres rzymski |
Powiat krakowski okazuje się więc prawdziwą skarbcem archeologicznym pod gołym niebem. Najbardziej spektakularny pozostaje skarb z Korzkwi – około 800 rzymskich denarów, z których część przetrwała do dziś w niezwykłej formie srebrnego kufla. Paczółtowice pokazują natomiast, że podobne depozyty znajdowano również po drugiej stronie powiatu, w rejonie Krzeszowic.
Źródła: Muzeum Archeologiczne w Krakowie, „Wiadomości Numizmatyczne”, Polska Akademia Nauk, rocznik „Małopolska”, dokumentacja archeologiczna gminy Krzeszowice oraz opracowania dotyczące znalezisk monet rzymskich.
