15 października. Międzynarodowy Dzień Białej Laski. To okazja, by zwrócić uwagę na bezpieczeństwo i samodzielność osób niewidomych oraz słabowidzących. W Krakowie i okolicy pojawiają się rozwiązania ułatwiające im poruszanie się, ale wiele nadal zależy od codziennych zachowań innych.
Biała laska pomaga osobom z dysfunkcją wzroku rozpoznawać przeszkody i bezpieczniej poruszać się po ulicach. Nie zastępuje jednak dostępnej przestrzeni, odpowiednio oznakowanych przejść ani ostrożności innych uczestników ruchu.
Biała laska to nie tylko ułatwienie i pomoc, ale również konieczność. Kodeks drogowy nakłada na osoby niewidome obowiązek używania białej laski.
Zaparkowany na chodniku samochód, hulajnoga pozostawiona na środku przejścia czy rower blokujący drogę mogą sprawić, że nawet krótka trasa stanie się trudna, a czasem niebezpieczna.
Fot. Główny Urząd Statystyczny
Kraków poprawia dostępność. Przy Dworcu Głównym pojawiły się urządzenia głosowe
Przykładem rozwiązań wspierających osoby niewidome jest przejście podziemne w rejonie skrzyżowania ulic Pawiej, Westerplatte, Lubicz i Basztowej, niedaleko Dworca Głównego.
Jak informował Zarząd Dróg Miasta Krakowa, w 2025 roku zamontowano tam trzy urządzenia systemu TOTUPOINT. Dzięki komunikatom głosowym i współpracy z aplikacją mogą one pomagać w ustaleniu lokalizacji, kierunku poruszania się oraz położenia wyjść.
Jak dworce w Krakowie i powiecie krakowskim są przystosowane dla osób niewidomych?
Na dworcach kolejowych w Krakowie i powiecie krakowskim stosowane są rozwiązania ułatwiające podróżowanie osobom niewidomym i niedowidzącym. Na dworcu Kraków Główny dostępne są oznakowania poziome, dotykowy system oznakowania oraz informacje w alfabecie Braille’a. Dworce posiadają oznakowania poziome, które pomagają osobom z dysfunkcją wzroku orientować się w przestrzeni. Zakres udogodnień różni się w zależności od stacji, dlatego warto sprawdzać dostępność poszczególnych obiektów przed podróżą.
Rozwiązania tego typu ułatwiają orientację w przestrzeni, ale nie eliminują wszystkich przeszkód. Znaczenie ma również stan chodników, dostępność przejść i zachowanie osób znajdujących się w pobliżu.
Jak zachować się wobec osoby z białą laską?
Pomoc nie zawsze oznacza, że trzeba od razu przejąć inicjatywę. Najlepiej najpierw zapytać, czy dana osoba jej potrzebuje.
Warto pamiętać o kilku zasadach:
- Zapytaj, zanim pomożesz. Nie każdy potrzebuje wsparcia w danej sytuacji.
- Nie chwytaj nagle za ramię ani za białą laskę. Może to zdezorientować osobę, której chcesz pomóc.
- Mów konkretnie. Zamiast „tam jest przejście” lepiej powiedzieć: „przejście jest około pięciu metrów przed nami, po lewej stronie”.
- Nie zastawiaj chodnika. Samochód, rower, hulajnoga czy wystawiony towar mogą utrudnić bezpieczne przejście.
- Zachowaj ostrożność za kierownicą. Zbliżając się do przejścia, zwolnij i uważnie obserwuj otoczenie. Nie zatrzymuj pojazdu na przejściu ani w miejscu utrudniającym dojście do niego.
- Nie używaj klaksonu bez potrzeby. Nagły dźwięk może wywołać dezorientację.
- Nie rozpraszaj psa przewodnika. Nie głaszcz go ani nie wołaj bez zgody opiekuna.
Jeśli osoba niewidoma poprosi o przeprowadzenie, najlepiej zaproponować jej swoje ramię i pozwolić, by sama zdecydowała, jak chce z niego skorzystać. Ważne jest także poszanowanie jej niezależności.
Ja nie widzę Ciebie, Ty zobacz mnie
Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, Łukasz Krasoń, zaznacza, że naszym priorytetem jest budowanie społeczeństwa inkluzywnego, w którym każdy, niezależnie od stopnia sprawności, ma równe szanse na rozwój i samodzielność. Intensyfikujemy wysiłki na rzecz eliminowania wszelkich przeszkód — zarówno tych fizycznych, jak i komunikacyjnych — aby osoby z niepełnosprawnościami mogły swobodnie korzystać z przestrzeni publicznej oraz pełnić aktywną rolę w życiu społeczno-zawodowym.
Braille w Krakowie. Dostęp do książek i zabytków
Samodzielność osób niewidomych to również dostęp do książek, edukacji i informacji. Alfabet Braille’a, czyli system wypukłych punktów odczytywanych dotykiem, umożliwia czytanie i pisanie.
W Krakowie udogodnienia dla osób z dysfunkcją wzroku można spotkać m.in. na dworcu Kraków Główny. Wojewódzka Biblioteka Publiczna przy ul. Rajskiej udostępnia książki brajlowskie i audiobooki. Ważnym ułatwieniem są również makiety zabytków, które można poznawać dotykiem, uzupełnione opisami w Braille’u lub nagraniami audio.
Publikacje w alfabecie Braille’a przygotowują także inne organizacje. Znakomitym przykładem są Świadkowie Jehowy, którzy bezpłatnie udostępniają m.in. Biblię w brajlu, w formie audio, plików na notatniki brajlowskie i czytniki ekranowe, a także filmy z audiodeskrypcją dla osób niewidomych. To odpowiedź na potrzeby około 300 tysięcy osób w Polsce, które nie mogą korzystać z tradycyjnego druku.
ZOBACZ: Ta wiadomość ucieszy niewidomych
Takie rozwiązania warto rozwijać zarówno w Krakowie, jak i w powiecie krakowskim. Dzięki nim osoby niewidome będą mogły łatwiej korzystać z oferty kulturalnej, poznawać zabytki i uzyskiwać potrzebne informacje.
Audiodeskrypcja to słowny opis tego, co dzieje się na ekranie lub scenie, m.in. wyglądu postaci, gestów i otoczenia. Dzięki niej osoby niewidome i słabowidzące mogą lepiej zrozumieć filmy, spektakle i inne wydarzenia.
Koleje Małopolskie i MPK przypominają o ulgach dla osób niewidomych
Koleje Małopolskie przypominają o ulgach obowiązujących przez cały rok w pociągach i autobusach Małopolskich Linii Dowozowych. Osoby niewidome mogą korzystać z 93% lub 37% zniżki, zależnie od posiadanych uprawnień, zarówno na bilety jednorazowe, jak i miesięczne imienne. Przewodnik osoby niewidomej ma prawo do 95% ulgi na bilet jednorazowy, a pies przewodnik podróżuje bezpłatnie na zasadach określonych w regulaminie. Podczas kontroli należy okazać dokument potwierdzający prawo do ulgi. Przewoźnik przypomina również, by przed udzieleniem pomocy osobie poruszającej się z białą laską najpierw zapytać, czy jej potrzebuje i w jaki sposób można jej pomóc.
W krakowskim MPK osoby ze schorzeniami narządu wzroku mogą korzystać z bezpłatnych przejazdów wraz z przewodnikiem, jeśli spełniają określone warunki. Uprawnienie przysługuje m.in. na podstawie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z symbolem 04-O lub ważnej legitymacji Polskiego Związku Niewidomych. Ulga obowiązuje przez cały rok, nie tylko 15 października.
Dostępność zaczyna się od codziennych zachowań
Międzynarodowy Dzień Białej Laski przypomina, że poprawa bezpieczeństwa osób niewidomych i słabowidzących wymaga zarówno inwestycji w przestrzeń publiczną, jak i uważności innych ludzi.
Nowoczesne urządzenia, sygnalizacja dźwiękowa i odpowiednio przygotowane przejścia są ważne. Równie istotne jest jednak to, czy chodnik pozostaje drożny, kierowca zachowuje ostrożność, a inni piesi respektują samodzielność osób z dysfunkcją wzroku.
W województwie małopolskim Oddział Polskiego Związku Niewidomych zrzesza prawie 4000 osób z dysfunkcją wzroku, w tym około 300 dzieci. Nie jest to jednak liczba wszystkich niewidomych i słabowidzących w regionie. Szacuje się, że na całym świecie żyje 43 000 000 osób niewidomych i 295 000 000 niedowidzących. Niestety, często są one traktowane nieżyczliwie i niesprawiedliwie.
Czasem wystarczy nie zastawiać przejścia, zapytać przed udzieleniem pomocy i dać drugiej osobie kilka dodatkowych sekund. Takie drobne zachowania mogą realnie ułatwić bezpieczne poruszanie się po Krakowie i okolicy.
